انواع مهم تایمر برق صنعتی و مورد استفاده در مدار فرمان
آشنایی با تایمرها و عملکرد آنها
رلههای زمانی یا تایمر برق صنعتی در سیستمهای کنترل صنعتی، تابلوهای فشار ضعیف و فشار متوسط، تابلوهای کنترلی و اتوماسیون صنعتی (بهویژه در مدارهای کنتاکتوری) کاربرد دارند. این تجهیزات در مواردی که نیاز به زمانبندی دقیق، تکرارپذیری بالا، ریست سریع، عمر طولانی و قابلیت کار در فرکانسهای بالا وجود دارد، مورد استفاده قرار میگیرند و بازه زمانی ۰/۰۵ ثانیه تا ۱۰۰ ساعت را پوشش میدهند.
تایمرهای برق صنعتی از نظر توان سوئیچینگ با دستههای AC-15 و DC-13 سازگار بوده و برای فرمان به بوبینها، رلهها و بارهای کنترلی مناسب هستند. هر مدل از این تایمرها دارای یک یا چند عملکرد زمانی است که رفتار دستگاه را هنگام وصل یا قطع تغذیه مشخص میکند.
انواع مهم تایمر برق صنعتی
- تأخیر در وصل (on delayed)
- تأخیر در قطع (off delayed)
- تأخیر در وصل و قطع (on and off delayed)
- چشمکزن با شروع پالس (flashing, pulse initiating)
- چشمکزن با شروع مکث (Flashing, pause initiated)
- چشمک زن دو سرعته (flashing, two speeds)
- پالس لحظهای هنگام وصل (fleeting contact on energization)
- پالس لحظهای هنگام قطع (fleeting contact on de-energization)
- تولید پالس (pulse generating)
- تولید پالس با زمان ثابت (Pulse generating with fixed pulse)
- شکلدهی پالس (pulse shaping)
- تایمر ستاره مثلث تأخیر در وصل
- عملکرد روشن و خاموش (On/Off Function)
1. رله تأخیر در وصل
این رله یکی از مهمترین تایمرهای برق صنعتی در مدارات فرمان است. در این حالت، ولتاژ تحریک از طریق یک کنتاکت فرمان به ترمینالهای A1 و A2 اعمال میشود؛ اما رله بلافاصله وصل نمیشود، بلکه پس از گذشت زمان تنظیمی، کنتاکت خروجی از وضعیت اولیه ۱۵-۱۶ به وضعیت ۱۵-۱۸ (یا ۲۵-۲۸) تغییر میکند.
به عبارت دیگر، وقتی برق به رله میرسد، خروجی پس از یک تأخیر مشخص وصل میگردد.
2. رله تأخیر در قطع
این عملکرد نیز از پرکاربردترین انواع تایمر در مدارات فرمان محسوب میشود. در این حالت ابتدا ولتاژ تغذیه به A1 و A2 وصل شده و کنتاکت خروجی در حالت اولیه ۱۵-۱۶ قرار میگیرد. با اعمال ولتاژ به ترمینال B1، کنتاکت خروجی بدون تأخیر به وضعیت ۱۵-۱۸ میرود.
اما زمانی که ولتاژ از B1 برداشته شود، رله بلافاصله قطع نمیکند، بلکه پس از گذشت زمان تنظیمی، کنتاکت خروجی دوباره به حالت اولیه ۱۵-۱۶ باز میگردد. در واقع در این مدل، وصل شدن خروجی سریع است اما قطع شدن آن با تأخیر انجام میشود.
3. رله تأخیر در قطع و وصل
در این حالت، ولتاژ تغذیه همواره به ترمینالهای A1 و A2 وصل است و رفتار رله به ترمینال B1 بستگی دارد. با اعمال ولتاژ به B1، پس از گذشت زمان تنظیمی (t)، کنتاکت خروجی از وضعیت ۱۵-۱۶ به ۱۵-۱۸ تغییر میکند.
در صورت قطع ولتاژ B1، خروجی بلافاصله تغییر نکرده و پس از سپری شدن همان زمان (t)، دوباره به حالت اولیه ۱۵-۱۶ باز میگردد. در این عملکرد، هم روشن شدن و هم خاموش شدن خروجی با تأخیر انجام میشود.
4. پالس لحظهای هنگام وصل تغذیه
با اعمال ولتاژ تغذیه به ترمینالهای A1 و A2، رله خروجی فوراً به وضعیت ۱۵-۱۸ میرود؛ اما این وضعیت تنها برای مدتزمانی که بهعنوان پالس زودگذر تنظیم شده است، ادامه مییابد. پس از پایان این زمان، خروجی دوباره به حالت اولیه ۱۵-۱۶ باز میگردد.
به عبارت دیگر، رله به محض برقدار شدن یک پالس کوتاه تولید کرده و سپس خاموش میشود.
5. شکلدهی پالس
وقتی ولتاژ تغذیه به A1 و A2 وصل میشود، رله در حالت عادی روی کنتاکت ۱۵-۱۶ قرار دارد. با اعمال ولتاژ به ورودی B1، رله بدون هیچ تأخیری به کنتاکت ۱۵-۱۸ میرود. اگر ورودی B1 در حالت فعال باقی بماند، خروجی رله تا پایان زمان تنظیمی فعال میماند.
همچنین اگر ورودی B1 زودتر قطع شود، رله همچنان تا پایان زمان تنظیمی فعال مانده و سپس به حالت اولیه برمیگردد. به این ترتیب، تایمر برق صنعتی یک پالس خروجی با مدتزمان دقیق تولید میکند، حتی اگر پالس ورودی کوتاهتر یا بلندتر از زمان تنظیمی باشد.
6. تولید پالس با زمان ثابت
در این حالت، ولتاژ از طریق یک کنتاکت فرمان به B1 و A2 داده میشود. پس از گذشت زمان تأخیر تنظیمی، خروجی رله به ۱۵-۱۸ رفته و دقیقاً ۰.۵ ثانیه در این وضعیت میماند؛ سپس دوباره به حالت اولیه ۱۵-۱۶ باز میگردد. این عملکرد برای تولید یک پالس کوتاه و دقیق پس از یک تأخیر زمانی استفاده میشود.
7. پالس لحظهای هنگام قطع
در این حالت، تغذیه اصلی همواره بر روی ترمینالهای A1 و A2 وجود دارد. چنانچه ورودی B1 ناگهان بدون ولتاژ شود، خروجی رله برای مدتزمان تنظیمی بر روی وضعیت ۱۵-۱۸ بسته میشود. این عملکرد برای ایجاد یک پالس در هنگام قطع شدن یک سیگنال کاربرد دارد.
8. چشمکزن با شروع پالس
این مورد از مهمترین تایمرهای برق صنعتی است که در مدارات فرمان مورد استفاده قرار میگیرد. با وصل شدن ولتاژ تغذیه به ترمینالهای A1 و A2، خروجی رله فوراً به وضعیت ۱۵-۱۸ رفته و به اندازه زمان تنظیمی روشن میماند.
پس از آن، رله وارد مرحله مکث میشود که مدتزمان آن نیز برابر با زمان چشمکزدن تنظیمی است. این چرخه روشن و خاموش به صورت پیوسته تکرار شده و عملکرد چشمکزن را ایجاد میکند.
9. چشمکزن با شروع مکث
وقتی ولتاژ تغذیه به ترمینالهای A1 و A2 وصل میشود، خروجی رله ابتدا در حالت ۱۵-۱۶ باقی میماند. این وضعیت به اندازه زمان چشمکزدن تنظیمی ادامه دارد و پس از پایان این مدت، رله به حالت ۱۵-۱۸ میرود. به عبارت دیگر، در این عملکرد، چرخه چشمکزن با یک مکث اولیه شروع شده و سپس وارد مرحله روشن (پالس) میشود.
10. چشمکزن دو سرعته
در این حالت پس از وصل تغذیه به A1 و A2، خروجی رله فوراً به وضعیت ۱۵-۱۸ میرود (شروع با پالس). چنانچه ترمینالهای A1 و B1 به یکدیگر جامپ (متصل) شوند، عملکرد رله از «شروع با پالس» به «شروع با مکث» تغییر میکند.
در این نوع تایمر برق صنعتی، دو زمان مختلف (t1 و t2) قابل تنظیم هستند که به دستگاه اجازه میدهد با دو سرعت متفاوت چشمک بزند. این حالت برای کاربردهایی که نیاز به تغییر سرعت چشمکزدن دارند، مناسب است.
11. ستاره مثلث با تأخیر در وصل
در عملکرد ستاره مثلث با تأخیر در وصل، با اعمال ولتاژ تحریک به ترمینالهای A1 و A2، ابتدا کنتاکت آنی ۱۷-۱۸ وصل میشود (حالت ستاره) و پس از گذشت زمان تنظیمی، این کنتاکت باز میگردد؛ سپس با یک تأخیر بسیار کوتاه ۵۰ میلیثانیهای، کنتاکت زماندار ۱۷-۲۸ بسته میشود (حالت مثلث).
این فرآیند مخصوص راهاندازی موتورهای سهفاز به روش ستاره مثلث است تا جریان راهاندازی کاهش یابد.
12. عملکرد روشن و خاموش
همچنین، عملکرد روشن و خاموش برای تست سیستم کنترل یا راهاندازی اولیه کاربرد دارد؛ به طوری که در حالت OFF، رله خروجی کاملاً بیبرق شده و به هیچ فرمانی واکنش نشان نمیدهد، اما در حالت ON، رله فعال شده و در وضعیت روشن باقی میماند. این عملکرد به ولتاژ تغذیه A1/A2 وابسته است و چراغ LED روی تجهیز، وضعیت روشن یا خاموش بودن را نشان میدهد.
آیا این مقاله برایتان مفید بود؟
