پلاگ برق چیست؟ انواع پلاگ و سوکتهای برقی
پلاگها یکی از اجزای کلیدی در سیستمهای برقی هستند که به انتقال انرژی الکتریکی از یک منبع به بار کمک میکنند. در این مقاله به بررسی پلاگ برق، انواع آن، عملکرد هر کدام و همچنین رنگهای مختلف پلاگ و سطوح ولتاژ مربوط به آنها خواهیم پرداخت.
پلاگها اجزای اساسی در سیستمهای الکتریکی هستند که برای اتصال دستگاههای مختلف به منبع تغذیه استفاده میشوند. هر پلاگ دارای ساختار و استانداردی خاص است که برای اطمینان از ایمنی و عملکرد صحیح دستگاهها طراحی میشود.
پلاگ برق چیست؟
پلاگ (Plug) در اصطلاح عامیانه به آن قسمتی از یک وسیله برقی گفته میشود که به پریز برق متصل میشود تا دستگاه به برق متصل شود. اما در اصطلاحات فنی و تخصصی برق، پلاگ میتواند معانی دیگری نیز داشته باشد.
در حوزه برق، پلاگ برق به آن قسمت از یک سیم یا کابل گفته میشود که در انتهای آن پینهایی تعبیه شده است. این پینها با سوکتهای موجود در پریز برق تماس برقرار میکنند و به این ترتیب جریان برق به دستگاه منتقل میشود.
چرا شناخت پلاگها و سوکتها اهمیت دارد؟
بسیاری از اوقات، دوستان طراح المانهایی را از کتابخانه EPLAN در نقشههای خود استفاده میکنند، اما ماهیت کلی یا دقیق آنها را نمیشناسند. در EPLAN، مفهومی به نام “پلاگ” وجود دارد که مجموعهای از پینها را شامل میشود. با این حال، در دنیای واقعی، تجهیزات مختلفی با نامهای متفاوت اما کارکردی مشابه وجود دارند که باید آنها را تفکیک کرد تا در طراحی دچار اشتباه نشویم.
انواع پلاگها در صنعت برق
پریز (Receptacle):
قسمت مادگی ثابت است که روی دیوار یا بدنه تجهیز ثابت شده و دارای سوراخ مادگی است. این همان پریزهایی است که در خانههایمان میبینیم، اما در صنعت نیز انواع خاص خود را دارد.چند شاخه (plug):
به طور کلی، همان دو شاخه یا چند شاخههای صنعتی است. پلاگ دارای پینهای نری (قابل رویت) است که وارد پریز یا سوکت میشود.اتصال دهنده (Connector):
بسیار شبیه به پریز است (دارای قسمت مادگی یا سوراخ) با این تفاوت که ثابت نیست و متحرک است.اینلت (Inlet):
دقیقاً مانند پریز است، اما قسمت اتصال آن به صورت نری است و روی دیوار یا تجهیز ثابت میشود (یعنی پینهای نری قابل رویت هستند).کوپلر (Coupler):
امکان اتصال دو کابل به هم را فراهم میکند و همواره از دو قسمت تشکیل میشود. کوپلر کابل، Plug و Connector را به هم وصل میکند. کوپلر لوازم الکتریکی را با Connector و Inlet به هم وصل میکند.
استاندارد IEC برای پلاگها
یکی از استانداردهای مهم برای پلاگها، استاندارد IEC 60309 است که در رابطه با مشخصات فنی و ایمنی آنها صحبت میکند. این استاندارد، حداکثر ولتاژ مجاز، جریان، فرکانس و محدوده دمایی را برای این تجهیزات مشخص کرده است:
- حداکثر ولتاژ مجاز: 1000 ولت
- حداکثر جریان مجاز: 800 آمپر (جریان ماکزیمم بسیار بالا)
- حداکثر فرکانس مجاز: 500 هرتز
- محدوده دمایی مجاز: منفی 25 تا 40 درجه سانتیگراد
جایگاه پین ارت در پلاگهای برق
چارت ساعتی و جایگاه پین ارت یکی از نکات بسیار مهم در استاندارد IEC 60309، مفهوم “چارت ساعتی” است. این چارت به ما کمک میکند تا از اتصال پلاگهای غیرهم ولتاژ و غیرهم فرکانس به یکدیگر جلوگیری کنیم. چطور؟ با تغییر جایگاه سوراخهای ارت پلاگها.
رنگبندی بر اساس ولتاژ:
- سفید: 40 تا 50 ولت (یا بیشتر از 50 ولت)
- زرد: 110 تا 130 ولت (مثلاً 125 ولت AC دو پل و سه سیم)
- نارنجی: 125 تا 250 ولت
- آبی: 200 تا 250 ولت (مثلاً 220 ولت، پلاگهای آبیرنگ در ایران)
- خاکستری: 277 ولت
- قرمز: 380 تا 480 ولت (بیشتر پلاگهای صنعتی در ایران قرمز رنگ هستند)
- مشکی: 500 تا 690 ولت
بر اساس چارت ساعتی، سوراخ ارت در پلاگهای مختلف، متناسب با سطح ولتاژ و فرکانس، در موقعیتهای متفاوتی (مانند ساعت 4، 6 یا 9) قرار میگیرد.
این ویژگی باعث میشود که مثلاً یک پلاگ زرد رنگ 125 ولت نتواند به یک سوکت قرمز رنگ 380 ولت متصل شود، زیرا جایگاه پین ارت آنها متفاوت است و از اتصال کوتاه و خطرات ناشی از آن جلوگیری میکند. پین ارت همیشه بزرگتر از پینهای فاز و نول است.
سطوح ولتاژ پلاگها
طبق استانداردهای بیبن المللی، رنگ آبی پلاگها به سطوح ولتاژ 230 ولت، رنگ قرمز 400 ولت، رنگ سفید 50 ولت و رنگ بنفش به 20 ولت اشاره دارد.
در دهه 1960، کمیسیون بین المللی مقررات تأیید تجهیزات الکتریکی (IECEE) استاندارد CEE 17 را برای دوشاخهها و پریزهای صنعتی تعریف کرد. CEE مخفف گواهینامه تجهیزات الکتریکی است. CEE17 در سال 1983 توسط IEC 309 جایگزین شد و بعداً به استاندارد IEC 60309 تغییر نام یافت (IEC = کمیسیون بین المللی الکتروتکنیک).
کانکتورها و دوشاخههای تک فاز 16A-6h 230V (آبی) و سه فاز 16A-6h 380-415V (قرمز) IEC 60309. این دوشاخههای تکفاز و سهفاز، دستگاههای IEC 60309 پرکاربردی در کارگاهها و غیره در کشورهایی با استاندارد برق خانگی 220-240 ولت هستند.
قطر پین ارت محافظ همیشه 2 میلی متر بزرگتر از پینهای دیگر است. موقعیت پین ارت بزرگتر ممکن است بین انواع مختلف دوشاخهها متفاوت باشد. دایره پینها را می توان به عنوان یک ساعت در نظر گرفت. پین ارت رو به پایین (دوشاخه قرمز) دارای موقعیت ساعت شش (6h) است. دوشاخه های 3 پین با موقعیت پین ارت (4h) را می پذیرد.
کدهای رنگی استاندارد IEC 60309 با رتبه بالاتر از 50 ولت اشاره دارد. کد رنگی سوکتها و ورودی دستگاهها اغلب بستگی به پوشش پلاگها دارد.
ویژگیهای ایمنی و در پلاگها و سوکتها
- استاندارد IP (Ingress Protection):
پلاگها و سوکتها معمولاً دارای دو نوع درجه حفاظت IP44 و IP67 هستند.
- IP44: برای پلاگهای 16 و 32 آمپر ممکن است استفاده شود.
- IP67: برای پلاگهای 63 و 125 آمپر اجباری است و به معنای کاملاً ضد آب و ضد نفوذ گرد و غبار بودن است.
- جنس بدنه:
باید از پلاستیکهای خود خاموشکننده آتش (مانند پلاستیک PVC) ساخته شوند. همچنین بدنه باید مستحکم باشد تا در زمان سقوط نشکند.
- Pilot Contact:
یک کنتاکت اضافی در مرکز پلاگهای 63 و 125 آمپر است. این آخرین پینی است که در زمان اتصال وصل میشود و اولین پینی است که در زمان جدا شدن قطع میشود. این یک اینترلاک الکتریکی برای ایمنی بیشتر در زمان کار با ولتاژهای بالا است.
- پینها باید از نوع توپر باشند تا اتصال محکمی را برقرار کنند.
- در آمپراژهای بالا (63 و 125 آمپر)، پینها نیکلاندود میشوند تا حداکثر رسانایی را فراهم کنند.
ترسیم پلاگ برق در نرم افزار ایپلن
برای قدم اول ترسیم پلاگ برق در نرم افزار ایپلن، ابتدا باید وارد کتابحانه ایپلن شوید. روی منوی Insert کلیک کنید و گزینه Symbol را انتخاب کنید. پلاگها زیر مجموعه Terminal & plug ها قرار دارند.
اگر قصد دارید حالت سوکتی را رسم کنید وارد زیر مجموعه کتابخانه Female receptacle شوید. کتابخانه ایپلن دارای تعداد زیادی از پلاگها و سوکتهایی مانند کواکسیال، مادگیها یا پینهایی که یک یا چند اتصال را میتوانند انجام دهند.
آیا این مقاله برایتان مفید بود؟
