آشنایی با انواع لولههای مورد استفاده در برق
آشنایی با انواع لولههای برق
انواع لولههای مصرفی در سیمکشی روکار و توکار برق به شرح زیر است:
- لولههای خرطومی پلاستیکی
- لولههای پلاستیکی سخت (PVC)
- لولههای خرطومی فلزی
- لولههای فولادی
استاندارد ساخت لولههای برق
لولههای فلزی و لوازم مربوط به آن که برای حفاظت هادیهای عایقدار در تأسیسات الکتریکی ساختمانها و مراکز صنعتی به کار میرود، باید برابر استانداردهای IEC614-1 ،IEC423A ،IEC423 و 1-2-IEC614 و یا جدیدترین اصلاحیه استاندارد ملی شماره ۲۹۴ ساخته شود.
لولههای غیر فلزی و اتصالات مربوط به آن که در تأسیسات مزبور مورد استفاده قرار میگیرد باید بر اساس استانداردهای فوق الذکر بوده و لولههای خرطومی پلاستیکی مطابق جدیدترین اصلاحیه استاندارد ملی شماره ۲۸۳ تولید شود.
طبقهبندی لولههای برق
لولههای برق با توجه به نوع جنس، روش اتصال، ویژگیهای الکتریکی و مکانیکی، قابلیت انعطاف، مقاومت در برابر حرارت و آتش و حفاظت در برابر اثرات عوامل خارجی به شرح زیر طبقه بندی میشوند (1-614 IEC):
| طبقهبندی بر حسب جنس لوله |
|---|
| 1. لولههای فلزی |
| 2. لولههای عایق |
| 3. لولههای مرکب |
| طبقهبندی بر حسب روش اتصال لوله |
|---|
| 1. لولههای بدون دنده پیچ |
| 2. لولههای قابل دنده پیچکردن ساده |
| 3. لولههای قابل دنده پیچ کردن خرطومی |
| طبقهبندی بر اساس خواص مکانیکی |
|---|
| 1. خیلی سبک |
| 2. سبک |
| 3. متوسط |
| 4. سنگین |
| خیلی سنگین |
| طبقهبندی بر حسب قابلیت خمش |
|---|
| 1. سخت |
| 2. قابل خم |
| 3. خود برگردان |
| 4. قابل انعطاف |
| حفاظت لولهها بر اساس نفوذ آب | درجه حفاظت |
|---|---|
| بدون حفاظت | IPX0 |
| دارای حفاظت در برابر ترشح آب | IPX3 |
| حفاظت در برابر پاشیدن آب | IPX4 |
| دارای حفاظت در برابر فوران آب | IPX5 |
| حفاظت در برابر امواج دریا | IPX6 |
| دارای حفاظت در برابر فرو رفتن در آب | IPX7 |
| دارای حفاظت در برابر فرو رفتن نامحدود در آب | IPX8 |
| حفاظت لولهها بر اساس نفوذ آب | درجه حفاظت |
|---|---|
| دارای حفاظت در برابر اجسام صلب بزرگتر از 2/5 میلی متر | IP3X |
| دارای حفاظت در برابر اجسام صلب بزرگتر از 1 میلی متر | IP4X |
| حفاظت در برابر گرد و غبار | IP5X |
| حفاظت کامل در برابر گرد و غبار | IP6X |
انواع لولههای برق
1. لولههای خرطومی پلاستیکی
این لولهها کاملاً عایق و از جنس PVC هستند و در بستههای ۵۰ یاردی (۴۵ متری) و در اندازههای اسمی ۱۳، ۱۱، ۱۶ و … ساخته می شوند. از این لولهها در مناطق خشک و به صورت توکار استفاده میشود. انعطاف پذیری زیاد و ارزان بودن از محاسن و پایین بودن استقامت مکانیکی از معایب این لولههای برق است.
2. لولههای پلاستیکی سخت (PVC)
این لولهها کاملاً عایق و از جنس PVC سخت هستند. مقاوم بودن در مقابل مواد شیمیایی، استحکام مکانیکی، مقاومت در مقابل زنگزدگی و خوردگی، سبکی و ارزانی قیمت و عدم اشتعال از محاسن این لوله هاست. ضربه پذیری و تغییر شکل دادن در مقابل حرارت از معایب این لوله هاست.
از این لولهها به صورت روکار و توکار استفاده میشود. از آنجا که این لولهها از نظر الکتریکی کاملاً عایق هستند، لذا نمیتوان از آنها به عنوان سیم زمین استفاده کرد؛ بلکه باید در داخل لوله علاوه بر سیمهای حامل جریان سیم جداگانهای به عنوان سیم زمین قرار داد. این لولهها به صورت شاخههای ۶ متری و در اندازه های 16، 20، ۲۵، ۳۲ میلی متر ساخته میشوند.
3. لولههای خرطومی فلزی
لولههای خرطومی فلزی، فلزی و قابل انعطاف است و از آن برای ارتباط لوله فولادی یا تابلو به جعبه اتصال موتورها و به صورت روکار استفاده میشود.
4. لولههای فولادی
این نوع از لولهها در دو نوع سیاه و گالوانیزه و با طولهای ۳ تا ۵ متر ساخته میشوند. لوله سیاه را در جاهای خشک و لوله گالوانیزه را در جاهای مرطوب به صورت روکار و توکار مورد استفاده قرار میگیرد.
کاربرداین لولهها معمولاً در کارگاهها، بیمارستانها، پمپ بنزینها و … است. مقاومت مکانیکی و قدرت ضربه پذیری از مزایای این لولهها می باشد.
لولههای فولادی سیاه و گالوانیزه در سه مقیاس متفاوت ساخته میشوند که عبارتند از:
- لولههای Pg که در اندازه های ۹ ۱۱، ۱۳/۵، ۱۶، ۲۱، ۲۹، ۳۶، ۴۲، ۴۸ ساخته میشوند.
- لولههای اینچی که در اندازههای 5/8،3/4،1 اینچ ساخته میشوند.
- لولههای میلی متری که در اندازه های ۱۶، ۲۰، ۲۵، ۳۲ میلی متر ساخته میشوند.
هر یک از این لولهها دارای حدیده و اتصالات مخصوص به خود هستند.
آشنایی با ابزار برش و خمکاری لولههای فولادی
1. گیره لوله
از آنجا که بستن لولهها در گیرههای موازی و آهنگری ممکن است باعث له شدن آنها شود و همچنین سطح تماس کم آنها احتمال لغزش را افزایش میدهد، از «گیره لوله» استفاده میشود. این گیره دارای دو فک ثابت و متحرک است که هر دو دارای انحنا و آج هستند.
گیره بر روی یک سهپایه تاشو قرار دارد و به صورت سیار مورد استفاده قرار میگیرد. نوع دیگری از این ابزار، «گیره لوله صحرایی» است که در آن بهجای فک متحرک، برای محکم کردن لوله از زنجیر استفاده میشود. لولههای برق را در میان این گیره ثابت میکنند و سپس عملیاتی نظیر برش، سوهانکاری، حدیدهکاری و برقوزنی را روی آن انجام میدهند.
2. آچار لوله گیر
برای باز و بسته کردن لولهها از آچار لوله گیر استفاده میشود. این آچار دارای دو فک ثابت و متحرک است؛ به طوری که فک ثابت به دسته و فک متحرک از طریق یک مهره تنظیم به دسته متصل میشود.
جهت ایجاد اصطکاک بیشتر بین آچار و لوله، فکها را آجدار میسازند. این آچار در چهار نوع ۹۰ درجه، ۴۵ درجه، نوع S و نوع کلاغی موجود است.
3. آچار لوله گیر 90 درجه
این نوع آچار دارای فکهایی با زاویه ۹۰ درجه است و متداولترین مدل مورد استفاده در ایران محسوب میشود. معمولاً برای باز کردن انواع مهرهها از ابزارهای مناسبی نظیر آچار فرانسه یا آچار تخت استفاده میشود؛ اما اگر به هر دلیلی (مانند زنگزدگی مهره) امکان استفاده از این ابزارها نباشد، میتوان از آچار لوله گیر استفاده کرد.
4. آچار لوله گیر 45 درجه
این نوع آچار دارای فکهایی با زاویه ۴۵ درجه است. برای گرفتن انواع مهرهها و قطعات تخت نازک علاوه بر لولهها کاربرد دارد.
5. آچار لوله گیر شکل S
آچار لوله گیر شکل S، دارای فکهایی است که دهانه آن به شکل حرف S طراحی شده است. به واسطه این طراحی ویژه، قطعاتی نظیر لوله و مهره بهصورت کاملاً محکم و ایمن در دهانه ابزار قفل میشوند. دلیل این ویژگی آن است که دهانه نوع S، لوله را در سه نقطه تحت نیرو قرار میدهد و همین امر مانع از لغزش یا فرار قطعه از بین فکها میشود.
6. آچار کلاغی
فکهای این آچار مشابه انبردست معمولی است؛ با این تفاوت که بلند بودن دستهها باعث میشود نیروی گشتاور بیشتری به کار گرفته شود. علاوه بر این، این آچار قابلیت تنظیم دارد.
7. لوله بر
لوله بر ابزاری مخصوص برش لوله است. این ابزار دارای یک یا چند تیغه فولادی دایرهایشکل هستند که درون فکهای آنها تعبیه شده است. برای برش لوله، ابتدا باید آن را اندازهگیری کرده و سپس درون «گیره لوله» قرار داده و محکم کنید.
در مرحله بعد، دهانه لوله بر را باز کرده و آن را بهگونهای روی لوله قرار میدهید که تیغههای برنده دقیقاً مقابل محل علامتگذاری شده قرار گیرند. در نهایت، با چرخاندن دسته، دهانه لوله بر را بسته و آن را کمی محکم میکنید تا عملیات برش انجام شود.
8. برقو
برقو ابزار دقیقی است که جهت پرداخت قطر سوراخهای از پیش ایجاد شده (توسط مته یا سایر ابزارها) تا اندازهای مشخص طراحی شده است. از آنجا که سوراخکاری دقیق با قطر استاندارد تنها با استفاده از مته امکانپذیر نیست، در صورت نیاز به دقت بسیار بالا، ابتدا باید سوراخی با قطری چند هزارم میلیمتر کمتر از اندازه مورد نظر با مته ایجاد کرد و سپس آن را با استفاده از برقو به اندازه دقیق رساند.
ساختار برقو بهصورت شیاردار و مخروطی است و تیغههای فلزی آن بهصورت یکپارچه ساخته میشوند. این تیغهها با استفاده از عملیات صفحهتراشی یا فرزکاری به شکل دلخواه درآمده و سپس پشتتراشی میشوند تا لبههای آنها تیز و برنده گردد.
اندازه برقو با استفاده از ریزسنج (میکرومتر) تعیین میشود؛ به این صورت که فاصله میان دو تیغه مقابل هم اندازهگیری میگردد. در واقع، برقوکاری مرحله تکمیلکننده سوراخکاری محسوب میشود تا سوراخ از نظر قطر و کیفیت پرداخت دیواره، به دقت و ظرافت مورد نظر برسد.
انواع خمکاری لوله فولادی
برای خم کردن لولههای فولادی از «لوله خمکن» استفاده میشود. لوله خمکنها در دو نوع دستی و هیدرولیک تولید میشوند. این ابزار از دو جزء اصلی ثابت و متحرک تشکیل شده است که یکی از اجزای آن، یک نیماستوانه شیاردار و متناسب با قطر خارجی لوله مورد نظر است. این جزء با توجه به نوع دستگاه میتواند ثابت یا متحرک باشد.
انواع اتصالات در لولههای برق
برای ایجاد انشعاب و خم در لولهها، از اتصالات مخصوصی استفاده میشود.
مهمترین این اتصالات عبارتند از: بوشن، زانو، سهراه و چهار راه؛ که هر یک کاربرد خاص خود را دارند. انتخاب نوع اتصال، مستقیماً به جنس و قطر لوله بستگی دارد و باید از اتصالات همجنس و همقطر استفاده کرد. با توجه به اینکه لولههای فولادی و PVC بیشترین کاربرد را در صنعت دارند، در اینجا به بررسی انواع اتصالات فلزی و PVC میپردازیم.
1. اتصالات فلزی
از «بوشن» برای اتصال دو لوله به یکدیگر استفاده میشود. همچنین برای اتصال لوله به تابلوها، جعبههای کلید و جعبهتقسیمهای چهارگوش بدون رزوه، از بوشنهای مخصوصی که از جنس برنج ساخته شدهاند، استفاده میگردد.
2. تبدیل
در مواردی که بخواهیم از یک جعبهتقسیم سهراهه یا چهار راهه (با سوراخهایی با قطر مشخص)، انشعابهایی با قطر کمتر بگیریم، از «تبدیل» استفاده میکنیم.
3. زانو
در بسیاری از موارد، خم کردن لوله با استفاده از دستگاه «لوله خمکن» بهدلیل محدودیت موقعیت کار امکانپذیر نیست؛ به همین دلیل از زانوهای آماده استفاده میشود. بهرهگیری از این نوع زانوها، سرعت اجرای کار را بهشدت افزایش میدهد.
4. اتصالات درب دار
در مسیرهایی که طول لولهکشی زیاد است یا تعداد خمها بیش از دو عدد میباشد، عبور فنر دشوار یا غیرممکن میشود. همچنین، برای انشعابگیری از لوله، از قطعاتی نظیر دوراهی، سهراهی و زانویی استفاده میگردد.
باید توجه داشت که در این اتصالات، به دلیل محدودیت حجم محفظه، انشعابگیری از سیمها مجاز نیست و این قطعات صرفاً جهت هدایت بهتر فنر و تسهیل عملیات سیمکشی به کار میروند.
5. جعبه تقسیمهای گرد
جهت اتصال لولهها به یکدیگر و همچنین انشعابگیری از سیمها، انواع مختلفی از جعبه تقسیم به کار میرود که یکی از آنها، جعبه تقسیم گرد است. این جعبهها در اندازهها و جنسهای گوناگون و به صورت یکراه، دوراه، سهراه یا چهار راه ساخته میشوند.
6. درپوش
جهت مسدود کردن یک یا چند سوراخ در جعبه تقسیمهای گرد، از درپوش استفاده میشود.
7. جعبه درپوشهای چهار گوش
در مسیرهایی که تعداد لولهها زیاد است، از جعبه تقسیم چهارگوش استفاده میشود. سوراخهای این جعبهها فاقد رزوه هستند و برای اتصال لوله به آنها، باید از بوشن یا بوشن برنجی استفاده کرد.
8. اتصالات PVC
در این نوع اتصالات، باید از چسبهای مخصوص PVC استفاده کرد تا اتصالات کاملاً آببندی و محکم شوند و از نفوذ آب به داخل لولهها جلوگیری شود. لولههای PVC نیز دارای اتصالات مخصوص به خود هستند که شامل موارد زیر است: بوشن، زانوی معمولی، دوراهی، سهراهی، زانوی دربدار، جعبه تقسیمهای گرد و چهارگوش، و قوطی کلید.
انواع بست در لولهکشی برق
برای نصب لولهها در سیستمهای لولهکشی روکار، از بستهای مخصوصی استفاده میشود که معمولاً از جنس فلز یا PVC هستند. البته برای نصب لولههای فولادی، از بستهای فولادی استفاده میگردد.
در هنگام نصب لولههای فولادی، ابتدا لولهها را با استفاده از یک میخ بلند بهطور موقت روی سطح دیوار نگه میدارند و سپس آنها را با استفاده از بستهای فلزی و رولپلاک روی دیوار محکم میکنند.
بستها با توجه به جنس، نوع و قطر لولهای که قرار است در آنها قرار گیرد، انواع مختلفی دارند. فاصله بین بستها بستگی به شرایط لولهکشی، بین ۱ تا ۲ متر است.
شناسایی اصول برش، خمکاری و اتصال لولههای فولادی
1. برش لولههای فولادی
ابتدا محل مورد نظر را با استفاده از مداد یا کمان روی لوله علامتگذاری میکنیم؛ سپس لوله را توسط گیره لوله محکم مینماییم. برای برش، از «لوله بر» یا «کمان اره» استفاده میشود. اگر از «لوله بر» استفاده شود، محل برش دارای پلیسههایی (لبههای تیز) در داخل و خارج لوله خواهد بود.
برای رفع این عیب، لبههای داخلی را با برقو یا سوهان گرد و لبههای بیرونی را با سوهان تخت میتراشند. در صورت استفاده از کمان اره، باید دقت شود که برش بهطور صحیح و سطح برش کاملاً عمود بر طول لوله باشد.
پس از اتمام برش، میتوان با استفاده از برقو، سوهان گرد یا چرخاندن انبردست درون لوله، پلیسههای حاصل از برش را از بین برد
2. برش لولههای PVC
برش لولههای PVC با استفاده از کمان اره امکانپذیر است. پس از اتمام عملیات برش، میتوان با چرخاندن انبردست درون لوله، پلیسههای ایجاد شده را از بین برد.
3. رزوه کردن لولههای فولادی
با توجه به اینکه لولههای فولادی طول مشخصی دارند، هنگام لولهکشی در مسافتهای طولانی، باید چندین شاخه لوله را به یکدیگر متصل کرد. همچنین گاهی نیاز است از لولههایی کوتاهتر از یک شاخه استاندارد استفاده شود.
در هر صورت، لازم است در مواقع مورد نیاز، لولهها را به یکدیگر متصل کرده یا به سر لولهها زانو وصل کرد. اتصال این لولهها از طریق رزوه کردن سر لوله انجام میشود.
برای رزوه کردن، ابتدا لوله را بهگونهای در گیره لوله میبندیم که سر لوله حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر از گیره فاصله داشته باشد. فاصله کمتر از ۱۰ سانتیمتر باعث میشود کار بهدرستی انجام نشود و فاصله بیش از ۱۵ سانتیمتر، موجب شکستن دندانههای حدیده و آسیب به لوله میگردد.
پس از اتمام دندانهسازی، حدیده را در جهت عکس حرکت عقربههای ساعت چرخانده و دستگاه را خارج میکنیم. حال با دسته حدیده، ضربهای به لوله میزنیم تا برادهها خارج شوند.
آیا این مقاله برایتان مفید بود؟
