
آشنایی با انواع حریم شبکههای توزیع برق
حریم خطوط هوایی انتقال و توزیع نیروی برق
در احداث یا اصلاح خطوط هوایی و یا تأسیسات الکتریکی با هادیهای لخت و بدون روپوش عایق، فواصل هوایی مجاز بین این خطوط برقدار با عناصر و طبیعت اطراف آن، طبق قوانین در کلیه کشورهای جهان و تحت عنوان «حریم شبکههای توزیع برق» رعایت میشود.
از جمله این استانداردها میتوان به موارد منتشر شده در NESC-1990 اشاره نمود. در ایران نیز قوانین و تصویبنامههایی در این رابطه صادر شده و حاکم میباشند. این محدودیتها و ضوابط باید توسط کلیه طراحان، مهندسان و ناظران مورد توجه قرار گرفته و به نحو مقتضی رعایت شوند.
حتی در صورت نیاز به خرید یا تصرف اراضی، ابنیه و مستحدثات، موارد باید در پروژهها مشخص گردند. حریم شبکههای توزیع برق هوایی باید با توجه به ولتاژ برق و بر اساس استانداردهای وزارت نیرو و تصویبنامه مربوطه رعایت شود.
آشنایی با تعاریف حریم شبکههای توزیع برق
خط برق: مجموعهای از تجهیزات و متعلقات نظیر پایه، دکل، هادی، مقره و کابل که به منظور انتقال و توزیع نیروی برق مورد استفاده قرار میگیرد.
محور خط: خط فرضی رابط بین مرکز پایهها در طول خطوط هوایی؛ و در کابلهای زمینی و زیر سطح آب، در طول خط.
مسیر خط: نواری در طول خطوط برق که در خطوط هوایی، حاصل از تصویر هادیهای جانبی خط بر روی زمین است و در کابلهای زمینی و زیر سطح آب، منطبق با عرض مستحدثه مربوطه میباشد.

انواع حریم شبکههای توزیع برق
حریم شبکههای توزیع برق به دو نوع زمینی و هوایی تقسیم میشود:
۱. حریم شبکههای توزیع برق بهصورت زمینی: دو نوار در طرفین مسیر خط و متصل به آن از سطح زمین که عرض هر یک از این دو نوار در این تصویبنامه تعیین شده است.
۲. حریم شبکههای توزیع برق بهصورت هوایی: نقاطی در هوا در امتداد هادی و به شکل مستطیل، ناشی از اعمال حریمهای افقی و عمودی به شرح زیر که هادی جریان برق در مرکز آن قرار میگیرد.
- حریم عمودی: فاصله عمودی در هوا از طرفین هادی جریان برق در راستای قائم که در این تصویبنامه تعیین شده است.
- حریم افقی: فاصله افقی در هوا از طرفین هادی جریان برق در راستای افق که در این تصویبنامه تعیین شده است.

محدوده حریم خطوط هوایی شبکه فشار ضعیف

محدوده حریم خطوط هوایی شبکه فشار متوسط

حریمهای خطوط هوایی 5 سیمه فشار ضعیف از ساختمان

حریم خطوط هوایی 5 سیمه فشار متوسط از ساختمان

حریمهای استاندارد خطوط هوایی
- حداقل فاصله افقی تیر فشار ضعیف و متوسط از شاخ و برگ درختان (۱متر)
- حداقل فاصله افقی تیر فشار ضعیف تا بالکن یا دیوار مسکونی (۱.۵ متر)
- حداقل فاصله عمودی سیم فشار متوسط تا پشت بام منزل مجاور (۳ متر)
- حداقل فاصله عمودی سیم فشار ضعیف تا پشت بام منزل مجاور (۳ متر)
- حداقل فاصله تیر فشار متوسط تا بالکن یا دیوار مسکونی (۳ متر)
- حداقل فاصله سیم ۲۰ کیلوولت تا خط راهآهن (۷.۵ متر)
- حداقل فاصله سیم ۷۵۰ ولت و مهار تا خط راهآهن (۶ متر)
- حداقل زاویه بین امتداد راهآهن با جاده و خط فشار ضعیف و متوسط (۲۰ درجه)
- حداقل فاصله خط ۲۰ کیلوولت تا سطح زمین در مناطق شهری و روستایی (۷ متر)
- حداقل فاصله خط ۲۰ کیلوولت تا سطح زمین به موازات جادههای فرعی (۶ متر)
- حداقل فاصله خط ۲۰ کیلوولت تا سطح زمین در عبور از جادههای اصلی (۷.۵ متر)
- حداقل فاصله خط ۴۰۰ ولت تا سطح زمین در مناطق شهری و روستایی (۶ متر)
- حداقل فاصله خط ۴۰۰ ولت تا سطح زمین به موازات جادههای فرعی (۵.۵ متر)
- حداقل فاصله خط ۴۰۰ ولت تا سطح زمین در عبور از جادههای اصلی (۶.۵ متر)
- حداقل فاصله خط ۲۰ کیلوولت از کابل مخابرات (۲ متر)
- حداقل فاصله خط ۲۰ کیلوولت از خط فشار ضعیف (۲ متر)
- حداقل فاصله خط ۲۰ کیلوولت از سیمهای مهار و اسپن و زمین (۱.۵ متر)
- حداقل فاصله خط ۲۰ کیلوولت تا خط دیگر فشار متوسط (۲ متر)
- حداقل فاصله بین خط ۲۰ کیلوولت تا خط فشار قوی ۶۳ کیلوولت (۳.۲ متر)
- حداقل فاصله افقی خط فشار قوی ۶۳ کیلوولت تا سطح زمین (۸ متر)
- حداقل فاصله بین هادیهای خط ۲۰ کیلوولت (۰.۷۵ متر)
- حداقل فاصله بین هادیهای فشار ضعیف (۰.۴ متر)
- حداقل فاصله خط فشار ضعیف تا خط فشار ضعیف دیگر (۱ متر)
- حداقل فاصله خط فشار ضعیف از خط مخابرات (۱ متر)
- حداقل فاصله خط فشار ضعیف تا مهار و اسپن سیمهای زمین (۱ متر)
- حداقل فاصله خط سیم مهار از کابل مخابراتی (۰.۶ متر)
حریمهای استاندارد خطوط زمینی
- حداقل فاصله دو کابل فشار ضعیف یا دو کابل فشار قوی از یکدیگر (۲۰cm)
- حداقل عمق کانال برای فشار ضعیف (۳۸۰/۲۲۰ ولت) (۷۰cm)
- حداقل عمق کانال برای فشار متوسط (۲۰ کیلوولت) (۱۰۰cm)
- حداقل فاصله کابل برق از کابل مخابرات (۳۰cm)
- حداقل فاصله کابل برق از چاه آب (۳۰cm)
- حداقل فاصله کابل فشار ضعیف و قوی از یکدیگر (۳۰cm)
- حداقل فاصله تقاطع کابل برق با مخابرات (۳۰cm)
- حداقل فاصله تقاطع کابل برق با لولههای آب (۳۰cm)
- حداقل عمق کانال برای کابلی که از عرض خطوط راهآهن (داخل لوله) عبور میکند (۱۰۰cm)
- حداقل عمق کانال جهت عبور کابل روشنایی، فشار قوی و ضعیف در یک کانال (۱۱۰cm)
- حداقل فاصله عمودی بین کابلها و لولههای گاز در تقاطعهای ۲۲۰ و ۳۸۰ ولت (۵۰cm)
- حداقل فاصله عمودی بین کابلها و لولههای گاز در تقاطعهای ۲۰ کیلوولت (۱۰۰cm)
- حداقل فاصله کابلهای زیرزمینی برق از جدار لولههای گاز در مسیر موازی (۳۸۰/۲۲۰ ولت) (1۰۰cm)
- حداقل فاصله کابلهای زیرزمینی برق از جدار لولههای گاز در مسیر موازی (۲۰ کیلوولت) (۲۰۰cm)
- حداقل عمق کانال برای کابلی که از عرض خیابانها و جادهها (داخل لوله) عبور میکند. (۱۰۰cm)
- حداقل فاصله کانال از دیوار (۲۰cm)
فواصل هوایی مجاز خطوط هوایی از جادهها

حداقل فاصله استاندارد فونداسیون پایههای خطوط هوایی از تأسیسات
۱. داخل شهرها
حداقل فاصله پایههای خطوط هوایی از جدار لولههای گاز در مسیرهای موازی و تقاطعها:
ولتاژ ۲۲۰ – ۳۸۰ ولت: ۵۰ سانتیمتر از دیواره بیرونی فونداسیون پایه تا جداره لوله.
ولتاژ ۲۰ کیلوولت: ۲ متر از دیواره بیرونی فونداسیون پایه تا جداره لوله.
حداقل فاصله عمودی بین کابلها و لولههای گاز در تقاطعها:
ولتاژ ۲۲۰ – ۳۸۰ ولت: ۵۰ سانتیمتر.
ولتاژ ۲۰ کیلوولت: ۱ متر.
حداقل فاصله جداره کابلهای زیرزمینی برق از جدار لولههای گاز در مسیرهای موازی:
ولتاژ ۲۲۰ – ۳۸۰ ولت: ۱ متر.
ولتاژ ۲۰ کیلوولت: ۱ متر.
در مورد تقاطع کابل ۲۰ کیلوولت (فقط در پیادهروها)، با استفاده از پوشش بتنی برای کابل در محل تقاطع به طول یک متر، حفظ حداقل ۵۰ سانتیمتر فاصله بین جداره کابل و جداره لوله الزامی است.
۲. خارج شهرها
حداقل فاصله نزدیکترین فونداسیون پایه و دکل خطوط هوایی از جدار لوله گاز (ولتاژ ۲۰ کیلوولت):
در مسیر مشترک به طول ۵ کیلومتر و کمتر: ۲۰ متر.
در مسیر مشترک به طول بیش از ۵ کیلومتر: ۳۰ متر.
حداقل ارتفاع پایینترین سیم خط هوایی از سطح زمین در محل تقاطع با لوله گاز:
ولتاژ ۲۰ کیلوولت: ۸ متر.
ضوابط اتصال زمین: کلیه پایههای فلزی خطوط انتقال که تا فاصله ۲۰۰ متری خطوط لوله قرار دارند، باید مجهز به سیم اتصال زمین (ارت) باشند.
حریم خطوط مخابرات
در زمینه حریم خطوط مخابرات، با توجه به معضلات ناشی از القای میدان الکتریکی و همچنین ایجاد پارازیت روی سیستمهای مخابراتی توسط خطوط انتقال و شبکههای برق، موضوع فراتر از فاصله ساده است.
در این خصوص، علاوه بر وضعیت قرارگیری دو خط نسبت به یکدیگر (حالت متقاطع یا موازی)، شرایط دیگری نظیر «طول شبکه موازی» نیز حائز اهمیت است. بر این اساس، طراحان و مجریان خطوط توزیع در شرکتهای برق ملزم به رعایت دقیق حریم کابلهای هوایی مخابرات و سیمهای معمولی تلفن هستند.

حریم خطوط نفت و گاز
خطوط انتقال فرآوردههای نفتی (اعم از لولههای گاز یا لولههای نفت)، چه بهصورت دفنی و چه روی زمین، مانند سایر تأسیسات عمومی باید در زمان برداشت مسیر عبور خطوط هوایی شبکههای توزیع برق، توسط طراحان روی نقشههای پلان و پروفیل مشخص شوند. میزان فواصل مجاز و حریم این خطوط لوله باید از وزارت نفت استعلام گردد. ضوابط حریمی به شرح زیر است:
۱. فواصل در محل تقاطع
حداقل فاصله سیم خط هوایی از لولههای گاز:
در شبکه ۲۰ کیلوولت: ۸ متر.
در شبکه ۶۳ کیلوولت: ۹ متر.
حداقل فاصله نزدیکترین فونداسیون پایه از محور لوله:
در شبکه ۲۰ کیلوولت: ۲۰ متر.
در شبکههای ۶۳ کیلوولت و بالاتر: حداقل ۳۰ متر.
۲. فواصل در مسیرهای موازی
در مواقع احداث خطوط هوایی توزیع در انتهای حریم لولههای نفت و گاز بهصورت مسیر موازی، رعایت حداقل فاصله نزدیکترین فونداسیون پایه از جدار لولههای گاز در شبکه ۲۰ کیلوولت الزامی است:
برای مسیرهای موازی کمتر از ۵ کیلومتر: ۲۰ متر.
برای مسیرهای موازی بیشتر از ۵ کیلومتر: حداقل ۳۰ متر.
۳. ضوابط فنی و حفاظتی
کلیه پایههای فلزی انتقال نیرو که در فاصله ۲۰۰ متری خطوط لوله قرار دارند، باید مجهز به سیستم اتصال زمین (ارتینگ) باشند.
بهطور معمول مسیرهای عبور لولههای دفنشده نفت و گاز قبلاً بهصورت یک باند جادهای آزادسازی و مشخص شده است. فاصله و محل دقیق لوله دفنشده باید طی استعلام از ادارات خطوط لوله نفت و گاز تعیین گردد.

حریم دو خط انتقال با ولتاژهای مختلف
در احداث و تقاطع خطوط با ولتاژهای متفاوت، رعایت اصول زیر الزامی است:
۱. ضوابط فاصله عمودی و افقی:
اولویت سطوح: در تقاطع خطوط انتقال، همیشه خط با ولتاژ کمتر در سطح پایینتر قرار میگیرد.
تقاطع همولتاژ: تقاطع دو فیدر با ولتاژ یکسان (فشار متوسط ۲۰ کیلوولت)، معمولاً از نقاط گره بهصورت کراسآرمهای متقاطع روی یک پایه استفاده میشود.
فاصله افقی: در مسیرهای موازی (نظیر احداث خط ۲۰ کیلوولت در حریم خطوط فشار قوی ۶۳، ۱۳۲ یا ۲۳۰ کیلوولت)، باید شدت ولتاژ القایی و ایمنی بهرهبرداری لحاظ گردد.
در این موارد، تا حد امکان از فاصله ۳ متری داخل از منتهیالیه حریم درجه ۲ استفاده شده و تمامی پایهها باید دارای پلاک هشدار «ولتاژ القایی» باشند (حتی در زمان بیبرقی خط ۲۰ کیلوولت).
ولتاژهای فوق، ولتاژ نامی فاز-فاز سیستم است. برای ولتاژهای بالاتر از ۸۶ کیلوولت، به ازای هر ۳۰۰ متر ارتفاع بیش از ۱۰۰۰ متر از سطح دریا، مقادیر جدول ۳٪ افزایش مییابد. همواره خط با ولتاژ کمتر در سطح پایینتر قرار میگیرد.
فواصل مجاز خطوط هوایی نسبت به سایر خطوط

۱. تعدیل ارتفاعی: مقادیر ارائه شده در جدول برای ولتاژهای بالاتر از ۸۶ کیلوولت، به ازای هر ۳۰۰ متر افزایش ارتفاع از سطح دریا (بیش از ۱۰۰۰ متر)، باید ۳٪ افزایش یابند.
مثال: اگر خط در ارتفاع ۱۹۰۰ متری از سطح دریا باشد (۹۰۰ متر مازاد بر ۱۰۰۰ متر)، باید ۹٪ به فواصل جدول اضافه کرد.
۲. اولویت قرارگیری: در تقاطع خطوط انتقال با ولتاژهای مختلف، همواره خط با ولتاژ کمتر در سطح پایینتر قرار میگیرد.
۳. نوع ولتاژ: تمامی ولتاژهای در جداول، ولتاژ نامی فاز – فاز سیستم هستند.
۴. ایمنی کابل خودنگهدار: همانطور که در جدول مشاهده میشود، کابلهای خودنگهدار به دلیل داشتن عایق، حریم بسیار کمتری (۰.۶ متر) نسبت به سیمهای هوایی لخت نیاز دارند که این امر باعث سهولت در استفاده از آنها در معابر تنگ و مجاورت با سایر خطوط میشود.





Discussion · 2 comments
از خوندن مقاله آشنایی با انواع حریم شبکههای توزیع برق لذت بردم گفتم منم یه چیزی بگم بدرد شما بخوره. ظاهراً برای جواب دادن به کامنتهای سایت از هوش مصنوعی استفاده میکنه:
https://admingpt.ir/
سلام و درود خدمت مهندس عزیز
خوشحالم که مقاله براتون مفید واقع شده